بر گرفته از وبلاگ يكي از همين آرش هاای جا کلیک کنین

 مرحوم شریعتی راست می‌گفت¹ كه یك جور عشق داریم كه مثل سرخك می‌ماند، یعنی هركس یك بار در زندگی، و معمولاً در جوانی یا نوجوانی، به آن مبتلا می‌شود، تب تند دارد، بی‌قراری دارد، بعضی‌ها واقعاً جوش و كهیر هم می‌زنند، اُفت و خیزهای نوبه‌ای دارد، و بالاخره به عرق می‌نشیند و ... تمام!
در بیشتر ”ادبیات عشقی“ هم معمولاً به نوعی صحبت از همین نوع ”عشق“ است. شاید چون علائم دراماتیكش بیشتر به كار هنر و ادبیات می‌آید، به‌اضافه^ء این كه تعداد مخاطبانش نیز بالنسبه زیاد است، یعنی تقریباً تمام انسان‌های از بلوغ دررفته كه یا هنوز درگیرند و یا به هر حال خاطره^ء درگیری با آن را دارند مخاطب این نوع ادبیات هستند، درنتیجه ”بازار“ هم دارد.

مسئله این است كه بسیاری از اشخاص در همین مرحله می‌مانند، تفاوتی هم ندارد كه بعد از آن ”عشق سرخكی“ چه كرده باشند، تعداد بسیار معدودی ممكن است به معشوق خود برسند و این كه بعد از رسیدن چه اتفاقاتی ممکن است بیفتد خود حدیثی دیگر است، آن اكثریتی كه به عشق و معشوق خود نمی‌رسند هم بسته به اینكه دلیلش چه بوده باشد، یا به دنبال احساس ”عشق گمشده^ء“ خود مدام معشوق عوض می‌كنند، یا كلاً جنس دیگر را بدجنس، حقیر، خودخواه، فرصت‌طلب و سوءاستفاده‌چی و چه و چه فرض می‌كنند و بدتر از آن با همه بر اساس همین تصویر ذهنی پیش‌ساخته رفتار می‌كنند یا در نظر خود از آن جنس، انتقام می‌گیرند، شاید هم سعی كنند احساسات خود را، كه معمولاً از نوع مأیوسانه و سرخوردگی، انزواطلبانه است، در یكی از قالب‌های هنری، پیاده كنند. و چه بسیار از شاهكارهای هنری و ادبی دنیا با همین انگیزه‌ها خلق شده‌اند (و البته لازم به گفتن نیست كه انگیزه^ء تنها هم موجب خلق هیچ اثر هنرمندانه‌ای نشده و نخواهد شد.) از بین ”به معشوق نرسیده‌ها“ عدّه‌ای هم هیچ كاری نمی‌كنند به جز پس راندن آن خاطره و سعی در ادامه^ء ”معقول“ زندگی.

اما واقعاً بعد از عبور از مرحله^ء عشق سرخكی و دوران نقاهت آن چه می‌شود، یا بهتر بگوییم چه باید كرد؟

حالا كسی هست كه عاشق اشعار شاملو است و با خواندن هر شعر او تا چند ثانیه محو زبان غنی و قوی او می‌شود و در موسیقی كلام و استعارات زیبای او غور می‌كند، با مبارزان همراه می‌شود، درشور عشق ”شبانه‌ها“ غرق می‌شود و...، از طرف دیگر كسی هم هست كه شعر شاملو را می‌خواند و فقط می‌گوید ”قشنگ بود!“ و بعد می‌رود سراغ شعری دیگر و چیزی دیگر، این دو چه فرقی با هم دارند؟ كسی كه هر وقت، فرصتی به‌دست می‌آورد سر از موزه^ء هنرهای معاصر در می‌آورد و چند ساعتی به یكی از آثار ”رنه ماگریت“ زل می‌زند، چه مشكلی دارد؟ تفاوت آن پسری كه تمام وقت دور و بر دختری كه دوستش دارد می‌پلكد و شبها هم زیر پنجره^ء خانه^ء اوست، به امید لبخندی، نگاهی، یا حتی ناسزایی، با آن دیگری كه در حین صحبت با  او مدام در ذهنش رفتار و گفتار و اندیشه^ء او را و شاید وَجنات او را تحسین می‌كند و با اینكه دوست ندارد آن دقایق با او بودن و آموختن و لذت بردن به پایان برسد، به او و خواستِ او احترام می‌گذارد، در چیست؟

به نظر من ”عشق سرخكی“ در اصل و اصلاً عشق واقعی نیست، چیزی است غریزه‌ای و فیزیولوژیک كه تمام موجودات مادون انسانی هم دارا هستند و در روند تكامل، انسان هم به نوبه^ء خود به ارث برده است. ”عشق انسانی“ باید كه مختص انسان‌ها باشد، منشاء گرفته از نواحی بالاتر مغز (قشر مخ)، كه به دنبال خودش احساسی را در شخص به وجود می‌آورد كه نمی‌توان به جز عشق نامی بر آن گذاشت.

این احساس عشق هنگامی به وجود می‌آید كه چیزی یا كسی در شما حسی از تحسین برانگیزد. هرچه این صفات تحسین‌برانگیز (برای شخص شما) در سوژه بیشتر باشد، شما بیشتر عاشق آن سوژه خواهید بود.
امّا با اینكه تقریباً هركس، چیزی یا كسی را تحسین می‌كند چرا ما احساس می‌كنیم نمی‌توانیم بر آنها نام عاشق بگذاریم؟
با اینكه نمی‌توانم به این عشق، ”عشق معقول“ بگویم ولی به نظرم به پختگی و نوع شخصیت و معقول بودنِ مدعی عشق بسیار مربوط است. اینكه مثلاً چه صفاتی برای او تحسین‌برانگیز بوده‌اند و یا سوژه^ء تحسین شده، یک انسان است یا یک شیء، و یا اساساً فرد به سوژه به عنوان هدف نگاه می‌كند یا یک وسیله و یا شاید هیچكدام.

نكته‌ای هست كه می‌خواهم در اینجا به آن اشاره‌ای داشته باشم، اگر سوژه^ء مورد تحسین قرارگرفته شیء باشد و یا صفتی مادی مورد تحسین قرار گرفته باشد، حس عاشقانه‌ای كه به آن خواهیم داشت نهایتاً منجر به احساس نیاز به تملك آن خواهد شد مانند آن کسی كه عاشق یك تابلو از یک نقاش محبوبش است، مثل كسی كه عاشق یك گلدان زیبا، یک مجسمه، یک مبلمان یا یک ساختمان خاص شده است، و او كه از یك زن، تنها زیبایی‌اش را تحسین می‌كند و او را ”چیزی“ صرفاً برای لذت شخصی، و یا تفاخر می‌داند، همه و همه می‌خواهند او (یا آن) را ”داشته باشند“ و دیگر هیچ.
به نظر می‌رسد اصولاً صفات تحسین‌برانگیز مادی، عشقی متملكانه برمی‌انگیزند. در مقابل، صفات تحسین‌برانگیز غیر مادی، مثلاً صفات موجود در شخصیت یك نفر، به نوعی احساس نیاز به ”مانند او شدن“ و در نهایت نیاز به ”یكی شدن“ با معشوق را ایجاد می‌کنند

لغت Passion (پَشِن) از آن لغت‌هاست که ترجمه کردن آن در فارسی، آن طور که دقیقاً عمق ِ مفهوم و منظور گوینده‌ش را برساند، بسیار مشکل است. بعضی وقت‌ها آن را عشق، گاهی شور یا شهوت، یا حتی خشم و یا خیلی ساده احساسات ترجمه می‌کنند. حالا بگذارید یک کمی این کلمه را بیشتر باز کنیم.
Passion در واقع به مفهوم احساس غالب، هیجان قوی، برانگیختگی شدید، فوران احساس (حتی خشم)، عواطف سوزان و... به خاطر کسی یا چیزی است. یک معنی خاص دیگر هم دارد، به معنی ”مصیبت“ و به طور اَخَص، در ادبیاتِ مسیحیت به درد و رنج و مصائب حضرت مسیح گفته می‌شود از بعد از شام آخر تا پایان مصلوب شدن وی.
بگذارید ببینیم جد و آباءِ این کلمه به کجاها می‌رسد. ریشه^ء Passion می‌رسد به کلمه^ء passus در زبان لاتین که این خود، اسم مفعول از فعل pati است و این فعل یعنی suffer ، یعنی رنج کشیدن، تحمل کردن. فکر می‌کنید کلمه^ء انگلیسی دیگری که از همین فعل pati مشتق شده چیست؟ درسته، patient (شکیبا، صبور، متحمل،‌ بیمار). ولی مسلماً کسی که دچار شیفتگی (Passion) می‌شود، خودش در خودش عشقی متعالی و حتی شاید مقدس را سراغ می‌کند و می‌یابد. حتی به احتمال زیاد او در ابتدا از تصور عمل جنسی با معشوق نیز در نزد خود احساس گناه می‌کند. می‌توان گفت حداقل یک علت این قضیه هم تفاوتِ هورمون‌های درگیر می‌باشد. همان طور که گفتم در شیفتگی، بالانس هورمونی دوپامین-سروتونین به هم می‌خورد، در حالی که برای برانگیخته شدن میل جنسی، هورمون‌های جنسی و در رأس آنها تستوسترون و پروژسنترون کافی است (گذشته از سیستم اعصاب سمپاتیک-پاراسمپاتیک که در هر دو کاملاً فعالانه نقش خود را ایفا می‌کند).
برای همین یک بچه^ء نابالغ هم که هنوز ترشح تستوسترون یا پروژسترون کافی ندارد، می‌تواند عاشق (شیفته) شود، چون در مغز خود دوپامین و سروتونین لازمه را دارد.

اینکه طبیعت، روزگار، خدا، ژنوم انسانی، نیروی برتر،‌ضمیر ناخودآگاه جمعی یا هر اسمی که دوست دارید بر آن بگذارید، بر چه اساس تصمیم دارد تا صفتی را (که من در پیک قبلی برایش هوش را مثال زدم) حفظ کند و تداوم ببخشد را کسی نمی‌داند و ما تنها می‌توانیم گمانه‌زنی کنیم و آن گمانه‌ها را امتحان و ارزیابی کنیم، همین. پس احتمال این که آلبرت از جنیفر خوشش بیاید هم با در نظر گرفتن صفاتی دیگر کم نیست.

دو دیگر اینکه آنچه من قصد دارم در توصیف انواع عشق بگویم، در واقع بازگویی ساده و هم‌زمان دو الگو، مدل یا پارادایم است که من بر اساس ارتباطی که بین آنها پیدا کرده‌ام، در حال بیان هر دو با هم هستم، به علاوه^ء کمی توضیحات و تغییراتی در آنها. یکی الگوی مثلث عاطفی (یا عشقی) ”اِستـِرْنبرگ“ است و دیگری مدل سه بعدی شخصیت از ”فرانتس الکساندر“ با مطالبی که ”استفان آر کاوی“ به آن افزوده از جمله نیازهای آن ابعاد. بنابراین من هیچ یک از این دو الگو را از دیگری نتیجه نمی‌گیرم بلکه قصدم اول بیان و سپس نشان دادن ارتباط میان آنهاست.
برای مثلث عاطفی استرنبرگ، من کتابی به زبان فارسی سراغ ندارم (اگر کسی کتابی می‌شناسد، خوشحال می‌شوم به من هم معرفی کند)، ولی الگوی انسان کامل ”کاوی“ در کتاب ”هشتمین عادت“ او آمده است (البته کتاب کلاً درباره^ء موضوع دیگری است).

سرسپردگی (Commitment)

یکی از استادان کلاس هیپنوتیزمم از یکی از دوستانش خاطره‌ای تعریف می‌کرد که یک پزشک افغانی بود و متخصص اطفال. می‌گفت این پزشک در همان اوایل انقـلاب، که در افغانستان حکومت کمونیـستی ِ ”بَبرک کارْمَل“ بر سر کار آمده بود و بعد هم نیروهای شوروی سابق افغانستان را اشغال کردند، به همراه پدر پیرش از افغانستان به ایران مهاجرت کرده بود. بعد از مدتی با کمک و حمایت دوستانش بورس خوبی در یکی از دانشگاه‌های معتبر امریکا برایش فراهم می‌شود. این آقای دکتر، ماجرا را با پدرش در میان می‌گذارد و از او می‌خواهد که با هم به امریکا بروند. پدر او را می‌خواند که ”بچه!“ (افغان‌ها پسر خود را ”بچه“ خطاب می‌کنند، بدون تشدید (به درستی) و دختر را ”دختر“)، ”بچه! من دیگر پیرم و توان این همه سفر را ندارم و همین‌جا هم راحتم. دیگه انقدر منو این طرف و اون طرف نکش، بذار همین‌جا بمانیم.“ این پزشک افغان هم از همه^ء امکانات بالفعل و بالقوه‌ای که می‌توانست به دست آورد چشم‌پوشی می‌کند و به خاطر آسایش پدر، همین جا می‌ماند. لازم به گفتن نیست که در اینجا مسیر رشد و ترقی ِ بیشتر، برای یک تبعه^ء خارجی چندان مهیا نیست و این پزشک با علم به این که نمی‌تواند در ایران، به طور مثال عضو هیئت علمی دانشگاهی شود، به خواسته^ء پدر تن داد و این طور که استادمان می‌گفت، ‌او به این عمل خود هم‌چنان افتخار می‌کند.

وقتی کسی در درون خود و برای خود این گونه تعریف می‌کند و می‌پذیرد که ”من او را دوست دارم، ‌پس هر آنچه او می‌خواهد و هر چه او را خوش می‌آید، خوشآیند من است و همان را انجام می‌دهم و عکسش را نه، حتی اگر به ضرر من باشد.“ ، یعنی او عاشق و سرسپرده^ء آن دیگری است. این عشق معمولاً بین مرید و مرادها وجود دارد، ولی می‌تواند بین هر دو نفر دیگری هم باشد مثلاً نزد مردی برای معشوقش یا فرزندی برای پدر یا مادرش، برادر یا خواهری برای برادر یا خواهری و یا حتی دوستی برای یک دوست.
توجه داشته باشید که در اینجا هم مانند شیفتگی (Passion)، این نوع عشق می‌تواند کاملاً یک‌طرفه باشد، که اغلب هم هست. این هم یک موضوع درونی در فرد است. شخص با خودش قرار سرسپردگی می‌گذارد و لزوماً تعهد شفاهی، عملی، آئینی یا مکتوبی ممکن است در کار نباشد.

Commitment ریشه‌اش می‌رسد به فعل لاتین committere به معنی وصل و واگذار کردن، یعنی تفویض، یعنی ”هر چی تو بگی“، یعنی ”خواست تو خواست من است.“ ، Committere= com + mittere (=send).

از طرفی استفان (یا استیون) کاوی برای بُعد روان انسان (Psycho) نیاز به آموختن (Learning) را تعریف می‌کند. روان انسان حتی پیش از به دنیا آمدن در حال آموختن است و همین آموختن‌هاست که آن را شکل می‌دهد و حتی بعضی معتقدند آموزش‌ها در شکل‌دهی به مغز ِ در حال رشد جنین و نوزاد هم تأثیرگذارند (نرم‌افزارهایی که سخت‌افزار را شکل می‌دهند.).
متعهد بودن و سرسپردگی هم چیزی آموختنی است. اگر کودکی از ابتدا ذهنش درگیر مسئله‌ای به نام التزام و تعهد نبوده باشد، به او مسئولیتی سپرده نشده باشد و یا در قبال انجام یا عدم انجام آن مورد بازخواست و تشویق و تنبیه قرار نگرفته باشد، مفهوم تعهد داشتن کلاً برایش غریبه و ناآشنا بوده و یا در ذهنش هر تعهدی به راحتی قابل شکستن خواهد بود، چون برای آن ارزشی قائل نیست. و البته همه می‌دانیم مؤثرترین آموزش، آموزش عملی و دیدن آن رفتار در والدین و اطرافیان و افراد جامعه است.

علاوه بر این، ما نه تنها تعهد و سرسپردگی را می‌آموزیم، بلکه خود Commitment به دنبال آموختن چیزی ایجاد می‌شود. شاید درست‌تر این باشد که بگوییم در عشق ِ سرسپرده، شخص در وافع عاشق یک موضوع انتزاعی می‌شود، مثل جوانمردی، علم، عشق، هوش، ولایت، فتوت، قدرت، استقامت و...، سپس در عالم ِ واقع، عاشق کسی می‌شود که از دیدگاه او ”تجسم تمام و کمال“ آن صفت یا ویژگی است و یا دست کم مقام والایی در آن موضوع دارد. مثل زنی که عاشق ”عشق ِ“ مردش می شود. مثال‌های دیگر از این نوع عشق، اگر مدعیانش صادق باشند، در جامعه^ء ما فراوان است.

به کار بردن یک کلمه^ء پدر مادردار در یک زبان، برای گوینده^ء آن زبان (آگاهانه یا ناآگاهانه) بار معنایی تمام تاریخچه^ء آن را با خود دارد، چه بخواهد، چه نخواهد؛ وقتی علما و حکمای یونان باستان می‌گفتند کسی که عاشق می‌شود، رنج می‌برد و باید صبور و شکیبا باشد، یا اینکه برخی عاشق را بیمار و عشق را بیماری برشمردند، مطمئناً از این شجره‌نامه باخبر بودند. شاید هم برعکس، با چون‌آن تعبیر و تفسیری از عشق، چون‌این نامی بر آن نهادند تا حق مطلبی را که می‌خواستند، ادا شود.

هر کدام که باشد در اصل مطلب تفاوتی نمی‌کند که نوعی از عشق وجود دارد که:

ناگهانی است، بر تمامی احساسات دیگر غلبه می‌کند و در اولویت قرار می‌گیرد، شدیداً شخص را برانگیخته می‌کند، به دنبال وصال است، غیر قابل کنترل است، صاحبش را به رنج می‌اندازد و او از درون درد می‌کشد و چاره‌ای به جز تحمل ندارد و باید شکیبا باشد. مهم‌تر از همه اینکه این احساسی است که در درون همان فرد به وجود می‌آید، بدون توجه و ارتباط به این موضوع که آیا پاسخ مناسبی هم از طرف مقابل می‌گیرد یا خیر. 

”هر نگاه تو مرا به بهشت می‌برد و هر بی‌توجهی تو از صد آتش جهنم برایم سوزاننده‌تر است. اگر به من لبخند بزنی در یک آن مرا صد بار می‌کشی و باز زنده می‌کنی. در تنهاییم هزار حرف برایت دارم و هزاران بوسه برایت می‌فرستم و چون می‌بینمت چنان مسخ می‌شوم که دانسته‌ها و ندانسته‌هایم را گم می‌کنم. از شرم، سر می‌اندازم و چون نمی‌توانم و نمی‌خواهم فرصت دیدنت را از دست بدهم، دوباره سر بلند می‌کنم و دوباره و دوباره و... و تو به این حال من می‌خندی. بخند، من لذت می‌برم و در همان حال رنج می‌کشم.“

یا رب مرا به عشق شکیبا کن                        یا عاشقی به مردِ شکیبا دِه

                                                                                    اورمزدی

ای عشق، به خویشتن بلا خواسته‌ام              آنگه که به آرزو تو را خواسته‌ام

ابوالفرج رونی

مسلماً عشق‌های گفته آمده در اشعار بالا، با توصیفاتی که از آن شده از نوع Passion است که درد و لذت را با هم دارد. دانشمندان معلوم کرده‌اند که در هنگام چنین عشقی، میزان دوپامین و نوراپی‌نفرین مغز بالا رفته و میزان سروتونین در آن پایین می‌آید. نمی‌دانم که این باعثِ آن می شود یا آن باعث این یا هر دو، اما به هر جهت امروزه دیگر دانشمندان Passion را کاملاً یک روندِ بیولوژیک می‌دانند.

 ”استیون کاوی“ برای هر بُعد از ابعاد شخصیتی انسان یک نیاز تعریف می‌کند که هر کدام با یک حرفِ ” L “ شروع می‌شوند. او برای بُعد Bio نیازِ Living را تعریف می‌کند. می‌گوید قبل از هر چیز این جسم انسان است که نیاز به ”زندگی“ دارد. پس ما به خوردن، آشامیدن، خوابیدن، فعالیت و حرکت کردن و همه^ء غرایز اولیه‌ای مثل ترسیدن، فرار از خطر، خشم،‌ جنگیدن با متخاصم نیاز داریم تا زنده بمانیم، اما به غریزه^ء جنسی چه نیازی هست؟ این نیاز را هم طبیعت در موجودات تعبیه کرده چون ”زندگی“ هم می‌خواهد زنده بماند. پس یک نوع از چیزی که ما آن را به طور عمومی عشق می‌نامیم به نام Passion، از نیاز به ”زندگی“ (Living) سرچشمه می‌گیرد که این نیاز مربوط به بخش بیولوژیک (Bio) یا زیستی انسان است.

آیا Passion همان میل جنسی است؟
اگر می‌گویند ”دیوانه چو دیوانه ببیند، خوشش آید.“ در واقع می‌خواهند بگویند هر کسی از کسی مانند خودش خوشش می‌آید. طبیعت نیاز دارد تا ژن‌های خوبِ خود را حفظ کند و به همین طریق هم نیاز دارد تا ژن‌های معیوب خود را حذف کند، بنابراین طوری برنامه‌ریزی شده تا دو نفر (مثلاً) با IQ پایین و احتمالاً با نقص ژنتیکی به هم جذب شوند و دو تا باهوش و نابغه به هم. بدین ترتیب فرزند آن دو نفری که نقص ژنتیک دارند احتمالاً یا به دنیا نخواهد آمد یا چنان معیوب است که توان ادامه^ء حیات ندارد و یا عقیم است، ولی ژن خوبِ نبوغ ِ آن دیگری در چرخه^ء حیات همچنان باقی خواهد

ماند.
اما در این بین مانعی هم می‌تواند وجود داشته باشد. افراد خیلی باهوش ممکن است به دلیل مشغله^ء بیشتر از معمول یا هوش و درک بالای خود، خود را از مشکلات درگیر شدن در یک ازدواج دور نگه دارند، اینجاست که طبیعت برنامه^ء Passion را اجرا می‌کند تا او را به دام بیندازد. برای همین است که Passion بعد از اتمام مأموریتش (وصال) معمولاً پی ِ کار خود می‌رود.

می‌توان گفت Passion هدایت‌کننده^ء میل جنسی است، وگرنه برای برطرف کردن میل جنسی، روش و محل فراوان است.  

پس آن سرخکی که هر کس یک بار در زندگی خود به آن مبتلا می‌شود، همان عشق پرشور ِ تب‌‌آلود و پر از درد و رنجی است که طالب وصال است و بیگانه لغت دقیق‌تری برای آن دارد و به آن Passion می‌گوید.

.

 شاید شما هم از قدیمی‌ترها اصطلاح ”اَنتیم شدن“ را شنیده باشید. این اصطلاح، تلفظ فرانسوی ِ فعل ”اینتیـمِـیت“ (to intimate) است که چون تحصیلات آکادمیک ما اول بار از فرانسه وارد ایران شد (توسط امیرکبیر) این هم مثل بسیاری از اصطلاحات دیگر زبان فرانسه قاطی زبان ما شد و جا خوش کرد، اما بعداً آرام آرام فراموش شد. این فعل و مصدرش را در فارسی به ”صمیمیت، محرمیت، رابطه^ء نـامش‍.ـروع ِ جنـ.سی، مطلبی را رساندن، ‌خودمانی شدن یا خودمانی ساختن و معنی دادن“ هم ترجمه کرده‌اند.

بعد از عشق‌های مرتبط با جسم و روان می‌رسیم به بُعدِ اجتماعی انسان.

روابط اجتماعی ما می‌تواند به دو گروه کلی تقسیم شوند: - کاری

                                                                        - احساسی

روابط کاری ما، یا مبتنی بر ”امر و اطاعت“ است، مثل روابط رئیس و کارمند، یا بر اساس ”خواست و اجابت“ است، مانند رابطه^ء ارباب‌رجوع و کارمند (یا بین دو همکار اداری)، و یا صرفاً یک ”داد و ستد“ است، مثل رابطه^ء فروشنده و مشتری مغازه‌اش. این نوع از روابط برای گذران زندگی بوده و می‌تواند در همان محدوده^ء خودش هم محدود شود و محدود بماند. نیاز ما به این نوع از روابط اجتماعی ربطی به عشق و عاطفه و احساس ندارد و اغلب بدون درگیری احساسی و عاطفی می‌توانیم آن را ترک کنیم و اگر موانعی باشد، از نوع دیگری است. بنابراین فعلاً روابط کاری را کنار می‌گذاریم.
روابط احساسی اما، آن روابطی است که مربوط به بحث ما می‌شود. در اینجا باید ابتدا به دو مطلب اشاره کنم، یکی علاقمندی‌ها و دیگری باج دادن یا باج‌گیری عاطفی.

به دوستان خود فکر کنید، به تک‌تک آنها، دوستان نزدیک، دوستان دورتر، دوستان قدیمی و دوستان خیلی صمیمی. از هر کدام یک مورد را انتخاب کنید (اگر روی کاغذ بنویسید که چقدر بهتر می‌شود)، حالا در ذهن خود یا روی کاغذ جلوی اسم او یک فلش بکشید و بنویسید که روز اول چطور شد که با او دوست شدید.
شاید در مورد بعضی از دوستان‌تان، مخصوصاً قدیمی‌ترها، دیگر به یاد نیاورید که چطور شد که با هم دوست شدید، اما هر اتفاقی که باعث آشنایی و دوستی شما شده باشد، می‌توانید مطمئن باشید که ادامهء‌ آن علتی نداشته مگر یک یا چند چیز که هر دو در آن مشترک بوده‌اید.

انسان دوستانش را بر اساس ”اشتراکات“ پیدا می‌کند. شاید برای همین باشد که از اولین چیزهایی که دو نفر در ابتدای دوستی می‌خواهند از آنها در دیگری باخبر شوند، این است که ”از چه کتابی خوشت میاد؟“ ، ”چه آهنگی گوش میدی؟“ ، ”کدوم هنرپیشه رو دوست داری؟“ ، ”آخرین فیلمی که دیدی چی بود؟“ یا چه رنگی را دوست داری؟ و چه جور غذایی و چه جایی برای مسافرت رفتن و یا حتی چه فلسفهء فکری‌ای یا چه مشرَب سی‍.اسی و غیره و غیره. در تمام اینها ما به دنبال علاقمندی‌های "دیگری" می‌گردیم تا ببینیم با کدام علاقمندی‌های ما جور است و در نهایت اگر علاقمندی‌های مشترکی داشتیم، امکان دوستی مهیاست. گاهی هم موضوع مورد اشتراک ممکن است به جای علاقمندی‌ها، مشکلات و رنج‌ها باشد. این موارد پایدار نیست و با پایان مشکلات تمام می‌شود، مگر این که مشترکات مورد علاقه‌ای جایگزین شود. در مورد برخی دوستان قدیمی‌مان هم ممکن است تنها، خاطره‌های مشترک باعث حفظ ارتباط شده باشد. بگذریم.

این نیاز انسان به ”داشتن رابطه^ء انسانی“ است که او را مجبور می‌کند تا کسی را بیابد که بتواند ”علاقمندی‌ها“ی خودش را با او ”به اشتراک بگذارد“. ولی ”چرا با او؟“ شاید خیلی‌های دیگر هم باشند که علاقمندی‌های ما را با خود داشته باشند، حتی بیشتر. جواب این است که، چون ”او“ کسی است که می‌توانیم به او اعتماد کنیم و اعتماد او را هم به خود جلب کرده‌ایم. چرا که در صورتِ این اعتمادِ متقابل است که ما توانسته‌ایم به آن نیاز خودمان به ”داشتن رابطه^ء انسانی“ دست پیدا کنیم و اگر ما (یا او) به جای رفع این نیاز به روابط انسانی، در پی رفع نیاز خود به آن ”علاقمندی‌ها“ باشیم، این رابطه یا یک ”داد و ستد“ خواهد بود که به جای پول، احساس و عاطفه در آن خرج شده و در مقابل ”علاقمندی“ خریداری می‌شود؛ و یا یک باج‌گیری احساسی است.

در باج‌گیری، یک طرف می‌داند و مطمئن است که طرف دیگر آن قَدَر به او علاقه دارد که او هر کاری بکند او نمی‌رَمَد. فرزندی که به دلایلی خیلی ”عزیز کرده“ است و هر کار اشتباهی می‌کند و در صورت امکان تنبیه، قهر می‌کند، تهدید به فرار یا خودکشی می‌کند، یا حتی دست به فرار یا خودکشی نمایشی می‌زند. یا به عنوان مثالی دیگر، کسی که به خواست خانواده به شغلی یا ازدواجی تن داده که ظاهراً خودش نمی‌خواسته، و حالا مدام انواع باج‌ها را از خانواده می‌گیرد و منت آن ”پذیرش“ را بر سر آنها می‌گذارد و یا تهدید به خروج از آن وضعیت (طلاق یا استعفا یا...) می‌کند. مثال موارد باج‌گیری فراوان است، در واقع تمام فرزندان و (دوستان) و همسران ”لوس“ مشغول باج‌گیری هستند (البته لوس واقعی، منظور من ”کمی ناز کردن“ نیست، شخصیتاً لوس باشد).

برگردیم به Intimacy. این نوع عشق برخلاف دو مورد قبلی، Passion و Commitment، نمی‌تواند صرفاً احساسی باشد تنها در درون خود فرد، بدون آن که ”دیگری“ از آن بی‌خبر باشد، چون این عشق ذاتاً به دنبال ایجاد و داشتن و حفظ رابطه با ”دیگری“ است. برای همین هم هست که این عشق با بخش Social شخصیت انسان هم‌پوشانی پیدا می‌کند. در این عشق هر چه علاقمندی‌های مشترک بیشتر باشد، صمیمت هم بیشتر خواهد بود. در این عشق نقش بازی کردن نیست، باج دادن و باج گرفتن نیست. سوء‌استفاده کردن نیست. این عشق از شخص خارج می‌شود و سرایت می‌کند. اطمینان و آرامش خاطر، متعلق به این عشق است. این عشق شفابخش است.
و این عشق بسیار کمیاب است.

همان طور که گفته بودم استفان کاوی، برای هر یک از ابعاد وجودی انسان یک نیاز تعریف می‌کند که با حرف ” L “ آغاز می شود و نیاز بُعد اجتماعی ما را هم یک کلمهء ال‌دار می‌داند و آن هم Loving است. بنابراین عشقی که کاوی، برای انسان می‌شناسد از نوع Intimacy است.

ما خیلی چیزها را مرده می‌پنداریم و در درونی‌ترین جای درون‌مان دفن می‌کنیم، خیلی وقت‌ها هم به همراه آن موضوعات و احساساتِ (به زعم ما) مرده، چیزهای دیگری را هم در کنار آن در مقبره^ء دل‌مان می‌گذاریم و رویش را هم (ظاهراً) می‌پوشانیم. در حالی که قُلُنبگی آن در همه^ء رفتار و اطوار و گفتار و لحن ِ زندگی‌مان جاری است.
زمین یا خاک در لاتین ِ خیلی قدیم می‌شد  Terra و in + terra  = interrare (یعنی کنار گذاشتن یا دفن کردن چیزی در زمین) --< inter (در میان ِ ، در درون ِ) --< interus (داخلی) --< intemus (درونی‌ترین) --< intimare (آشکار کردن) --< intimatus [لاتین] --< Intimate .

Intimacy یعنی کسی را پیدا کنی که بتوانی، بدون هیچ ترس و نگرانی،‌ بدون هیچ عاقبت‌اندیشی، هر چه را در درونی‌ترین مقبره^ء دلت دفن کرده‌ای با او آشکار کنی. مرده‌هایش خاک می‌شوند و به خاک برمی‌گردند و هر آنچه به دردخور باشد و لازم، که به همراه آن زیر خاک بوده، باز به دست می‌آید.
و آن قلنبگی که بدتر از قلنبگی‌های بـاسن و شکم در چشم همه پیدا بود و عیب بود، به ناگهان غیب می‌شود، و ما زیبا می‌شویم. 
و Intimacy یعنی بتوانی به ”او“ کمک کنی تا درونی‌ترین دردهایش را با تو بگوید تا مثل مه در گرمای خورشید ِ عشق، محو شود و ناپدید.